De onvrije mens

Van gemanaged kind tot beschaafde burger

'Freedom from Want' (1943) door Norman Rockwell

Afbeelding: 'Freedom from Want' (1943) door Norman Rockwell

In het noorden van Scandinavië leven de Sami, de inwoners van Lapland. Ondanks moderne invloeden groeiden velen van hen als kind op in een autarkische, zelfvoorzienende samenleving. Sami-kinderen leren al vroeg hun eigen brood bakken, vers water halen, vis vangen en rendieren melken. Sami-ouders behandelen hun kinderen als mensen die het vermogen bezitten om voor zichzelf te zorgen. Zo groeien ze op tot zelfstandige volwassenen die zich door niemand hoeven te laten vertellen wat ze moeten doen.

In het hoge Noorden lopen geen senior managers rond die mediors en juniors moeten aansturen. Er zijn ook geen politici die komen bepalen hoe de sneeuw er bij hoort te liggen. Wat zouden politici er nou te zoeken hebben? De autarkische gemeenschappen kunnen immers alles zelf. Bij de Tjäktja Fjällstuga, een afgelegen berghut in Zweeds Lapland, sprak ik een blonde Sami-vrouw die ‘s ochtends op de radio iets over Brexit had gehoord. Ze was er de hele dag verbaasd over geweest dat politici bij ons zoveel te zeggen hebben.

Moderne beschaving

Het contrast met de moderne ‘beschaving’ kan niet groter zijn. Juist in onze hoogopgeleide, technologische samenlevingen worden kinderen niet meer als mensen behandeld, maar als onvolledige wezens die door onderwijs en media moeten worden opgevoed tot ‘burgers’. Burgers zijn een soort behepte mensen die, ondanks een hoge opleiding, toch niet voor zichzelf kunnen zorgen. Tenminste, dat wordt niet van ze verwacht. Per slot van rekening schuilt in iedere burger de gevreesde ‘boze witte man’. Daarom is het maar goed dat de overheid bepaalt wat goed voor ze is. 

Dat de burger misschien woedend is omdat hij niet voor vol wordt aangezien, komt niet aan de orde. De overheid is er immers niet voor de burger, maar de burger is geboren voor de overheid, zoals een boer die aardappels oogst om zijn gezin te voeden. Zo’n aardappelburger moet vooral hard voor de staat komen werken. Hij moet zijn productiviteit middels belasting aan politici afstaan en liefst zo gewillig mogelijk. Belasting dient als straf voor creatieve competentie. Om de opmars van de zelfstandige mens te stuiten, verzint de politicus telkens weer nieuwe regeltjes waaraan zijn aardappelvolk zich moet houden.

De managementmaatschappij

Bij de Sami stralen mensen een bijzonder krachtige weerbaarheid uit, maar het is niet zo dat zij die veerkracht eerst moesten aanleren. Integendeel. Alle mensen worden met die kracht geboren, maar het zijn de aardappelburgers van de burgermaatschappij die hun zelfredzaamheid als kind moesten afleren. Zonder afhankelijke burgers valt er voor de management klasse namelijk weinig te managen. Het is dus niet verwonderlijk dat moderne ouders hun kinderen ook als miniburgers zijn gaan behandelen. Net als politici vertegenwoordigen ouders hun kinderen.

Officieel hebben miniburgers en volwassen burgers inspraak over de richting van hun levens, maar in de praktijk zijn alle mensen die niet willen luisteren ‘eigenwijs’, of zelfs Wutbürger. De managementmaatschappij heeft de van nature sterke mens verzwakt tot het punt van debilisering. In Amsterdam stond ik eens in de fietsenstalling mijn band te plakken. Mijn yuppenburen vonden het maar zielig dat ik dat zelf moest doen. Daarvoor ga je toch gewoon naar de fietsenmaker? De fietsenmaker managet je lekke band voor nog geen 25 euro. Het idee dat ik mijn band zelf in vijf minuten voor niks kan plakken, kwam niet aan.

Nietskunners

Moderne beschaving heeft een generatie nietskunners gekweekt. Wie een mens aanleert dat hij zelf niets kan, weet zich een leven lang van zijn behoefte aan verzorging verzekerd. Kassa dus. Het socialisme werd er groot mee. In de moderne maatschappij geldt dat hoe minder je kunt, des te meer personeel je nodig hebt, dus des te hoger je in aanzien staat. Bovendien levert de meest hulpeloze burger de economie veel banen op. Helaas is het een schijneconomie, want de verloren productiviteit hadden we aan belangrijkere zaken kunnen besteden. 

De moderne economie die ons van alle levensgemakken voorziet, beroofde ons tegelijkertijd van het meest basale recht op een zelfstandig en vrij leven. De moderne mens is ondanks zijn rijkdom onvrij. De economische vooruitgang die politici ons beloven heeft enkel tot menselijke achteruitgang geleid. Laten we misschien maar teruggaan naar die vervloekte jaren vijftig, toen de traditionelere mens nog meester van zijn technologie was, in plaats van andersom.

Reacties

Creative Commons-Licentie
De onvrije mens van Mathijs Koenraadt is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal-licentie.