De boodschap van geweld

Een samenzwering tegen kinderen

“Hoe kan een mens van zichzelf houden die zeer vroeg moest leren liefde niet waard te zijn? Dat hij klappen krijgt, zodat hij anders wordt dan hij is? Dat hij de ouders een last en geen vreugde was en ten slotte dat niets in de wereld ooit de afkeer en woede van de ouders zal kunnen opheffen?”

Alice Miller, Uit de gevangenis der schuldgevoelens[1]

De boodschap van geweld is dat we zelf geweld mogen inzetten als middel om anderen die niet doen wat wij willen met agressie te ‘corrigeren’.[2] Geslagen kinderen geven het geweld dat ze ervaren niet voor niets al vroeg aan hun eigen broertjes of zusjes door.[3] Slaan doet pijn, maar de effecten van emotioneel en verbaal geweld veroorzaken later in het leven de grootste psychologische problemen.

De sociaalmaatschappelijke gevolgen van geweld tegen kinderen zijn niet te overzien. Klappen in de kindheid vergroten in volwassenheid de kans op psychische stoornissen.[4] Geweldstraffen verwoesten het kinds zelfvertrouwen: ze sluiten hun leven lang minder vriendschappen en beginnen minder vaak relaties.[5] In volwassenheid ontwikkelen ze een “verhoogde kans op depressie, angststoornissen, alcohol- en drugsmisbruik [en] verscheidene persoonlijkheidsstoornissen.”[6]

Vluchten naar de top

In 1953 bereikten sherpa Tenzing Norgay en de Nieuw-Zeelander Edmund Hillary als eersten de top van de Mount Everest. Wat voor type mensen voelen zich aangetrokken tot deze bovenmenselijke afstraffing der natuur? De klim vereiste zeker in de vroege jaren van de bergklimsport meer dan alleen doorzettingsvermogen, maar vooral zelfopoffering.

Is het mogelijk dat sommige pelgrims niet alleen van het uitzicht kwamen genieten, maar in de klappen van de ijzige wind genezing zochten voor diep verborgen psychische wonden? Nationale held Sir Edmund Hillary versterkt dit vermoeden in een interview:

“Mijn vader was niet echt erg geïnteresseerd in avontuurlijke activiteiten. Hij was een man van zeer sterke overtuigingen. Het beklimmen van bergen beschouwde hij waarschijnlijk als een beetje tijdverspilling. Ik vocht met mijn vader. En meestal zou ik uiteindelijk mee naar buiten, naar de houtschuur worden genomen en zou hij flinke klappen uitdelen. Ik ben vrij trots op het feit dat ik nooit echt toegaf dat ik fout zat, zelfs als ik dat was geweest.”[7]

Edmund leed zijn hele jeugd onder de lichamelijke afranselingen door zijn eigen vader, Percy Hillary, die enkele jaren voor de geboorte van zijn beroemde zoon uit de Eerste Wereldoorlog terugkeerde. Hij had deelgenomen aan de Slag om Gallipoli.

De oorlog had hem psychisch zo zwaar beschadigd dat hij nooit meer van shellshock zou genezen, de aandoening die tegenwoordig posttraumatisch stresssyndroom heet. Percy zou zijn zoons om de kleinste ongeregeldheden dagelijks afranselen, bijvoorbeeld de keer dat Percy had ontdekt dat enkele druiven aan zijn druivenboom ontbraken. Edmund had ze niet geplukt, maar ving er in de houtschuur de zwaarste klappen voor op.

Het beeld ontstaat van een tienerjongen die geestelijk naar grote hoogten moest vluchten om het sadistische geweld van zijn vader te overwinnen. Als volwassene zou hij op de barre toppen van het Andesgebergte zelf op zoek gaan naar de herhaling van zijn trauma, in een poging om de pijn uit zijn jeugd opnieuw te overwinnen.

In een openhartig interview uit 2003 beweerde de toen 84-jarige Edmund dat de gevechten met zijn vader hem sterker hadden gemaakt, maar ook dat hij juist de emotionele klappen uit zijn jeugd nooit had verwerkt. Ondanks zijn heldenstatus hadden de vernederingen uit zijn jeugd hem naar eigen zeggen een verlegen man met weinig zelfvertrouwen gemaakt.[8] Zelfs zeventig jaar nadat een gymleraar hem vanwege zijn slungelige lichaam voor zijn klasgenoten had vernederd, voelde hij nog oprechte verontwaardiging.[9]

Het verhaal van Edmund Hillary toont dat geslagen kinderen hun pijn vergeten, maar de emotionele klappen overwinnen ze op eigen kracht niet.[10] Als het een nationale held al niet lukte om jeugdtrauma’s van meer dan een halve eeuw geleden te overwinnen, wat kunnen we dan van gewone stervelingen verwachten?

Een samenzwering tegen kinderen

Sociologieprofessor Murray Straus deed als één van de weinige wetenschappers onderzoek naar de schadelijke gevolgen van opvoedkundige tikken. Daaronder vallen volgens de professor alle klappen, meppen of tikken, met de hand of een voorwerp ergens op het lichaam van het kind met het doel om pijn, maar geen verwonding te veroorzaken.[11]

Straus stoort zich aan het gebrek aan interesse voor zijn onderwerp: “Het is verbazingwekkend dat zelfs boeken over kindermishandeling er niet in slagen om de rol van opvoedkundige tikken te bespreken in het veroorzaken van lichamelijke mishandeling.”[12]

Ik ontdekte dat de professor gelijk heeft. In de derde editie van een veel geciteerd handboek over kindermishandeling van de American Professional Society on the Abuse of Children (APSAC), de Amerikaanse beroepsvereniging tegen kindermisbruik, namen de auteurs hoofdstukken op over de verschillende vormen van emotionele, psychologische en seksuele mishandeling, maar het verwachte hoofdstuk over verschillende vormen van lichamelijk geweld, en over de rol die opvoedkundige tikken daarin spelen, ontbreekt.

Volgens Straus maken maatschappij, politiek, religie en wetenschap zich schuldig aan een “samenzwering van stilte” om de gevolgen van bijvoorbeeld klappen op een kinderhoofd te verdoezelen.[13] Uit zijn eigen onderzoeken komt naar voren dat alle soorten klappen, dus inclusief tikjes op het lichaam van een kind, het begin van zwaarder lichamelijk geweld tegen kinderen kunnen zijn.[14]

Ouders bagatelliseren dit zwaardere geweld eveneens met allerlei eufemismen als corrigerende tikken of een “draai om de oren”.[15] Een andere wetenschapper beklaagt zich dat we “al onze kinderen kunnen slaan, zolang we onze klappen ‘opvoedkundig’ noemen, ze met goede bedoelingen uitvoeren en in het proces geen botten breken of blauwe plekken achterlaten.”[16]

De gevoelservaring van het kind staat steeds op de tweede plaats. De maatschappij kijkt naar kinderen door de ogen van volwassenen, terwijl we de pijn en de shock die een klein kind bij zelfs een tik op de vingers kan voelen volledig negeren.[17]

Dat is in het belang van ouders die hun geweldsmonopolie niet willen opgeven. Zelfs politieke beleidsmakers die het over kinderrechten hebben, bedoelen vaak eigenlijk de rechten van ouders over hun kinderen.[18] Om het geweldsmonopolie te verdedigen, verzinnen ouders het excuus dat ze hun kind alleen maar voor hun eigen bestwil pijn deden, om het bijvoorbeeld te beschermen tegen een haardvuur of te voorkomen dat het kind de weg op rent.

Goede bedoelingen

De goede bedoelingen van een ouder beschermen het kind echter niet tegen de emotionele schade van een ruwe behandeling. Het is beter om een kind normaal vast te pakken en het met woorden uit te leggen dat iets gevaarlijk is. Peggy O’Mara schrijft in Gewoon gezinsleven:

“Slaan is nooit de beste manier om een kind iets te leren. Zelfs in geval van echt gevaar—zoals wanneer een kind de straat op rent—kun je hem vastgrijpen, hem laten neerzitten, hem in de ogen aankijken en hem vertellen waarom hij dat nooit meer moet doen. De paniek in je stem zal je boodschap veel effectiever communiceren dan welke aframmeling dan ook. Je kunt dramatisch zijn zonder te mishandelen.”[19]

Ouders die hun kinderen slaan, blijken ook op andere vlakken minder goede ouders te zijn.[20] Ze grijpen sneller naar negatieve opvoedmiddelen dan dat ze met hun kind praten om ongewenst gedrag uit te leggen, terwijl praten juist de groei van kinderhersenen stimuleert. Neurologisch onderzoek wijst uit dat klappen op het hoofd de hersenontwikkeling schaden.[21] De opvoedkundige tik is dus helemaal niet opvoedkundig, maar desastreus voor de gezonde psychische ontwikkeling van een kind.

Kinderen die met geweld opgroeien, gedragen zich slechts tijdelijk correct om nieuwe klappen te voorkomen, maar het enige wat ze leren, is dat ze hun gedrag voor de ouders moeten verbergen. Geslagen kinderen zijn bovendien minder bereid om iets van hun ouders te leren.[22] Geen wonder dat ouders klagen over kinderen die niet willen luisteren!

Wettelijk verbod

In 1979 erkende Zweden met een wettelijk verbod als eerste land ter wereld dat kinderen recht hebben op een geweldvrije opvoeding. Het progressieve Nederland volgde op 25 april 2007 met een kleine wetsaanpassing, waarvan de aangepaste wettekst luidt:

“Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het kind alsmede het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe.”[23]

De Nederlandse wet verbiedt “geweld of enige andere vernederende behandeling” jegens kinderen, maar de interpretatie van het woordje ‘geweld’ laat ruimte open voor allerlei opvoedkundige tikken op bijvoorbeeld de vingers en de handen, of zelfs ‘goedbedoelde’ klappen op het hoofd en de bips van het kind. De wet schiet tekort, want ze voorkomt niet dat ouders die zelf als kind werden geslagen in het geloof volharden dat klappen soms nodig zouden zijn om een kind te corrigeren.[24]

Deze als kind geslagen ouders zijn immers zelf toch goed terecht gekomen? Bovendien, argumenten ze, deden de klappen geen pijn, want ze werden uit liefde gegeven. Wat geslagen mensen vergeten, is dat ze als kind juist leerden om de pijn van de klappen te verdringen. Die boodschap dragen ze zelf weer aan de eigen kinderen over.

Het gezin als bron van geweld

Het is een mythe dat alleen “enge mannen” kinderen mishandelen. Doordat de moderne gezinsleden dicht op elkaar in kleine rijtjeshuizen en stadsappartementen wonen, kunnen ze elkaars woede, verachting of manipulaties thuis niet ontwijken. Daardoor groeien kinderen overal ter wereld op met geweld door hun eigen ouders of andere volwassenen in het huishouden, wat voor hele generaties mensen geweld tot onderdeel van de vroege levenservaring maakt.[25]

Niet de gevaarlijke buitenwereld, maar de thuisomgeving vormt de grootste geweldsdreiging: “[Mensen] lopen een grotere kans te worden aangevallen, geslagen of gedood door hun eigen familieleden dan door buitenstaanders. Dit verontrustende feit is vooral waar voor kinderen.”[26]

Murray Straus onderzocht hoe vaak Amerikaanse ouders hun kinderen slaan. Hij ontdekte dat in de periode van 1957 tot 2000 bijna 99 procent van alle kinderen wel eens door hun ouders werd gestraft met klappen op het lichaam.[27] Ouders slaan niet alleen kleine kinderen, maar ook hun tieners. Bijna zestig procent van alle Amerikaanse tieners ving met regelmaat klappen op. Het geweld stopte pas nadat ze op zichzelf gingen wonen.[28]

Ouders die hun kinderen slaan, doen dat het vaakst in de leeftijd van drie tot vier jaar, maar mensen hebben als volwassene juist de meeste moeite om herinneringen aan die periode voor de geest te halen.[29] Dat betekent niet dat ze de klappen zijn vergeten. De gevolgen van het geweld liggen dan al opgeslagen in de zenuwbanen van de ontwikkelende hersenen. Deze kinderen groeien op met de ingegrifte boodschap dat geweld ‘goed’ is, met als gevolg is dat de wisselwerking tussen ouder en kind ongewild en onbedoeld een cyclus van geweld in stand houdt.[30]

Ouders hebben de neiging om de frequentie van hun klappen te onderschatten. Zelf denken ze dat ze hun kinderen hooguit enkele keren per jaar slaan, maar Straus vermoedde dat de werkelijke cijfers veel hoger liggen. Tijdens een interview met jonge moeders stelde de interviewer bijvoorbeeld vast dat zeven procent van alle moeders hun kind nog tijdens het interview had geslagen. In werkelijkheid vangen de meeste kinderen die geslagen worden meer dan 150 keer per jaar klappen op—gemiddeld om de dag van hun leven, een jong leven lang.[31]

De veilige haven die het gezin hoort te zijn, blijkt voor veel kinderen de bron van geweld in de wereld.


[1]Alice Miller, “Aus dem Gefängnis der Schuldgefühle”, oktober 2005, http://www.alice-miller.com/artikel_de.php?nid=39.

[2]Murray A. Straus en Denise A. Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children (New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers, 2001), 9.

[3]Heather A. Turner en David Finkelhor, “Corporal Punishment as a Stressor among Youth”, Journal of Marriage and the Family 58, nr. February (1996): 156.

[4]Harriet L. MacMillan e.a., “Slapping and Spanking in Childhood and its Association with Lifetime Prevalence of Psychiatric Disorders in a General Population Sample”, Canadian Medical Association Journal 161, nr. 7 (1999): 805.

[5]Turner en Finkelhor, “Corporal Punishment as a Stressor among Youth”, 156.

[6]Tracie O. Afifi e.a., “Physical Punishment and Mental Disorders: Results From a Nationally Representative US Sample”, Pediatrics, 2 juli 2012.

[7]Leanne Pooley, Beyond the Edge, 2014.

[8]Ibid.

[9]Anthony Hubbard, “Sir Edmund Hillary: Kiwi Legend: 1919-2008”, Sunday Star Times, 1 januari 2009, http://www.stuff.co.nz/sunday-star-times/features/feature-archive/212689/Sir-Edmund-Hillary-Kiwi-Legend-1919-2008.

[10]Freda Briggs en Russel Hawkins, Child Protection: A Guide for Teachers and Child Care Professionals (St. Leonards: Allen & Unwin, 1997).

[11]Straus en Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 4–5.

[12]Ibid., 13.

[13]Ibid., 10–14.

[14]Ibid., 89–97.

[15]Murray A. Straus, “Is It Time to Ban Corporal Punishment of Children?”, Canadian Medical Association Journal 161, nr. 7 (1999): 822.

[16]John E. Valusek, “People are Not for Hitting and Children are People Too”, Empathic Parenting 22, nr. 1 (1999).

[17]Straus en Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 5.

[18]Maud De Boer-Buquicchio, “Being a Parent Is Not a License to Hurt”, New Europe, maart 2009.

[19]Peggy O’Mara, Natural Family Living: The Mothering Magazine Guide to Parenting (Simon and Schuster, 2000), 198.

[20]Melissa K. Runyon en Anthony J. Urquiza, “Child Physical Abuse: Interventions for Parents Who Engage in Coercive Parenting Practices and Their Children”, in The APSAC Handbook on Child Maltreatment, bewerkt door John E.B. Myers, 3rd ed. (Los Angeles: SAGE Publications, 2011), 195.

[21]Murray A. Straus en Mallie J. Paschall, “Corporal Punishment by Mothers and Development of Children’s Cognitive Ability: A Longitudinal Study of Two Nationally Representative Age Cohorts”, Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma 18 (2009): 460.

[22]Ibid., 460–61.

[23]Artikel 1:247 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek.

[24]Murray A. Straus, “Corporal Punishment and Primary Prevention of Physical Abuse”, Child Abuse & Neglect 24, nr. 9 (2000): 1112.

[25]Straus en Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 22.

[26]Sandra A. Graham-Bermann en Kathryn H. Howell, “Child Maltreatment in the Context of Intimate Partner Violence”, in The APSAC Handbook on Child Maltreatment, bewerkt door John E.B. Myers, 3rd ed. (Los Angeles: SAGE Publications, 2011), 169.

[27]Straus en Paschall, “Corporal Punishment by Mothers and Development of Children’s Cognitive Ability: A Longitudinal Study of Two Nationally Representative Age Cohorts”, 460.

[28]Straus en Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 3.

[29]MacMillan e.a., “Slapping and Spanking in Childhood and its Association with Lifetime Prevalence of Psychiatric Disorders in a General Population Sample”, 809.

[30]O’Mara, Natural Family Living: The Mothering Magazine Guide to Parenting, 189.

[31]Straus en Donnelly, Beating the Devil out of Them: Corporal Punishment in American Families and Its Effects on Children, 25.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s