Het effect van emotioneel geweld

De klappen die iemands zelfbeeld schaden

Meer dan lichamelijke mishandeling beschadigt emotionele mishandeling het kinds zelfbeeld, omdat het een diepere boodschap van negatieve waarde communiceert dan een klap of een schop.[1] Ouders saboteren hun kinds eigenwaarde door het “te beschuldigen, te kleineren, te vernederen, te verlagen, te intimideren, te terroriseren [en] te isoleren.”[2]

Door de opvoedtaak overweldigde ouders gebruiken zulke vernederingen om het zelfvertrouwen van hun kinderen onderuit te halen, want daarmee maken ze assertieve kinderen onschadelijk. Dan zijn de ouders weer de baas, terwijl het kind de baas helemaal niet wilde zijn.[3]

De boodschap die ouders een kind communiceren, bijvoorbeeld of het waardevol en beminnelijk is, bepaalt hoe een kind zichzelf later ziet. Dit aangeleerde zelfbeeld draagt het zijn leven lang in zich mee. Geliefde baby’s leren bijvoorbeeld dat de wereld veilig is. Zij worden zelfverzekerde volwassenen die steeds op dit beeld kunnen terugvallen.[4] Het APSAC-handboek over kindermishandeling merkt op hoe belangrijk het vroege vertrouwen is dat baby’s al van hun ouders hopen te krijgen:

“Baby’s leren ook dat ze de macht hebben om hun behoeftes kenbaar te maken. Als hun signalen aan verzorgers resultaten opleveren, maken baby’s hun eerste ervaring van competentie mee en wat ontwikkelingspsychologen effectance noemen—de ontdekking dat ze invloed hebben op de wereld om hen heen. Dit is wat we voor alle kinderen willen. Met die basis van vertrouwen en zekerheid trekken kinderen er met zelfvertrouwen en enthousiasme op uit, terwijl ze hun hechtingsfiguren als veilige haven gebruiken van waaruit ze de wereld om hen heen ontdekken en over haar leren.”[5]

Emotionele mishandeling schaadt het kinds vermogen om sociale interactie met andere mensen aan te gaan, maar omdat emotionele klappen geen zichtbare verwondingen achterlaten, besteedt ook de wetenschap er weinig aandacht aan.[6]

Desalniettemin is emotionele mishandeling de meest voorkomende vorm van kindermishandeling.[7] Het richt grotere psychische schade aan dan bijvoorbeeld lichamelijk of seksueel geweld.[8] Emotioneel verwaarloosde kinderen blijven achter in hun sociale groei, hebben grotere moeite om vrienden te maken en hun probleemoplossend denkvermogen blijft achter bij leeftijdsgenoten.[9]

„Uitgedrukte emotie”

Om ouders niet te beledigen en hun medewerking aan wetenschappelijk onderzoek veilig te stellen, vonden onderzoekers de subtielere term “uitgedrukte emotie” uit, want dat geeft ouders die hun kind afsnauwen het idee dat ze slechts hun emoties uitdrukken en zich heus niet aan veel negatievere verbale mishandeling schuldig zouden maken.[10]

Desondanks blijkt dat wanneer beide ouders graag hun emoties uitdrukten, en ze hun kind daarbij hun overdreven bemoeienis, vijandigheid of arrogantie toonden, ze in bijna veertig procent van de gevallen hun tienerkinderen op met schizofrenie opzadelden, vergeleken met nul procent voor liefdevollere ouders.[11]

Bijna negentig procent van alle emotioneel mishandelde kinderen leed op zeventienjarige leeftijd aan een psychische stoornis; minstens zeventig procent zelfs aan twee of meer.[12] Ouders die hun kinderen emotioneel mishandelen, zijn dus hofleveranciers van de geestelijke gezondheidszorg!

Net als bij klappen op het hoofd richten emotionele en verbale klappen blijvende schade aan de hersenen aan. Volwassenen die als kind stelselmatig leden onder emotionele mishandeling of verwaarlozing hebben als gevolg daarvan een veranderde hersenstructuur.[13] Ze lijden vaker aan negatieve gedachten over zichzelf. Ook in nieuwe situaties maken ze vaker vergelijkingen met negatieve situaties die ze eerder in hun leven meemaakten.

Omdat ze geen kussen van positieve herinneringen hebben opgebouwd om later op terug te vallen, tast de emotionele mishandeling decennialang de levenskwaliteit aan.[14]


[1]Anne-Laura Van Harmelen, “Childhood Emotional Maltreatment: Impact on Cognition and the Brian” (Universiteit Leiden, 2013), 8–9.

[2]Ibid., 10.

[3]Guus Kuijer, Het geminachte kind (Amsterdam: Arbeiderspers, 1980), 28–30.

[4]Martha Farrell Erickson en Byron Egeland, “Child Neglect”, in The APSAC Handbook on Child Maltreatment, bewerkt door John E.B. Myers, 3rd ed. (Los Angeles: SAGE Publications, 2011), 112.

[5]Ibid.

[6]R.K. Oates, The Spectrum of Child Abuse: Assessment, Treatment, and Prevention (New York City: Brunner/Mazel Inc., 1996).

[7]Van Harmelen, “Childhood Emotional Maltreatment: Impact on Cognition and the Brian”, 7.

[8]Erickson en Egeland, “Child Neglect”, 109.

[9]Ibid.

[10]John Read e.a., “Child Maltreatment and Psychosis: A Return to a Genuinely Integrated Bio-Psycho-Social Model”, Clinical Schizophrenia & Related Psychoses 2, nr. 3 (2008): 240.

[11]Ibid.

[12]Erickson en Egeland, “Child Neglect”, 111.

[13]Ibid., 104.

[14]Van Harmelen, “Childhood Emotional Maltreatment: Impact on Cognition and the Brian”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s