Kinderen als trofeeën

Waarom kinderen van middenklassenouders vaker ontsporen

Antropoloog Elliott Leyton schreef een boek over kinderen en tieners die hun ouders vermoordden, getiteld Enige overlevende. Oudermoord komt zelden voor, zelfs minder vaak dan kindermoord door de ouders. Leyton ontdekte een eigenaardig verschil tussen jeugdige oudermoordenaars. Kinderen die één ouder vermoordden, kwamen in de regel uit de onderklasse, terwijl kinderen die beide ouders vermoordden uit de middenklasse kwamen. Waarom waren het juist de rijkere kinderen die beide ouders vermoordden?

Volgens Leyton onderwierpen vermoordde middenklassenouders hun kinderen vaker aan een hoge prestatiedruk. Uit angst voor verlies aan status of aanzien hadden de middenklassenouders in bijna alle gevallen geprobeerd om via de levens van hun kinderen zelf op de sociale ladder te stijgen.

Omdat zulke statusbewuste ouders met hun geld geen liefde konden kopen, probeerden ze met de prestaties van hun kinderen aandacht voor zichzelf te winnen. Ze zetten hun kind daarbij zwaar onder druk, want een kind dat naar een prestigieuze universiteit gaat, ‘doet’ het beter dan een kind dat naar de bakkersschool gaat. In lijn met de ideologie van de maakbare samenleving probeerden ze hun kinderen in een gewenst eindproduct te kneden, maar volledig ten koste van hun kinds emotionele gezondheid.

Leyton vat in het voorwoord van zijn boek zijn kennis samen:

“[…] de volgorde van sociale gebeurtenissen die culmineert in [de moord op de ouders] begint vaak met ouders die het gevoel hebben dat ze in hun eigen sociale carrières zijn mislukt. Zulke ouders beginnen hun eigen intense angsten en sociale ambities op hun kinderen over te dragen. Op deze manier worden de kinderen verwacht ‘correct’ te presteren, zodat de familie kan stijgen op de sociale ladder en dus kan compenseren voor de mislukking van de ouders. Terwijl de ouders van hun kinderen volledige conformiteit eisen om de sociale stijging van de familie te garanderen, vernietigen ze het identiteitsgevoel van hun kinderen door ieder aspect van hun gedrag (hun scholen, hun vrienden, hun geplande carrières, zelfs hun kleding) te beheersen. Soms blijven de kinderen achter met het gevoel alsof ze bijna robots zijn, zonder enige vorm van onafhankelijkheid. Als de familie ook geweld—fysiek of verbaal—heeft gebruikt als een manier om oplossingen voor problemen af te dwingen, dan is de weg geëffend voor die paarse explosie. Dan vordert het kind zijn of haar identiteit en individualiteit terug door de wild ambitieuze familie, die het is gaan beschouwen als een alles wegvagende machine, te vernietigen.”[1]

Over zulke ouders verklaart psychoanalytica Alice Miller in haar boek Het drama van het begaafde kind het volgende:

“Hun relatie tot de gevoelswereld van hun kind wordt […] gekarakteriseerd door een gebrek aan respect, door controledwang, manipulatie en prestatiedwang. Niet zelden wordt er verachting en ironie getoond die kunnen uitgroeien tot spot en cynisme. Doorgaans treft men verder een volledige afwezigheid van echt emotioneel begrip noch van het serieus nemen van het lot van de eigen kinderen […]”[2]

Met het begin van de puberteit wordt het moeilijker om tienerkinderen onder controle te houden, dus verzwaren middenklassenouders de strafmaatregelen. “Het lukt de ouders zeer vaak het kleine kind met de talrijke beheersingsmethoden zo te temmen dat ze tot de puberteit geen problemen met hem hebben,” wist Alice Miller, maar daarna gaat het mis.[3] Kinderboekenschrijver Guus Kuijer begrijpt waarom:

“De puberteit is het probleem van de volwassene, niet van het kind. Het kind had al een eigen identiteit vanaf zijn geboorte, het gaat in de puberteit om de erkenning van dat feit. Als gevolg van het hiërarchische denken van de volwassenen is het gevecht hard en verliezen de meesten. De vlucht in een heilloze uniformiteit is dan ook massaal.”[4]

Onderzoekers van het Amerikaanse APSAC-handboek over kindermishandeling herkennen dergelijke ellende:

“Veel van deze ongelukkige kinderen geloven dat ze het niet waard zijn om de koestering van hun ouders of anderen te ontvangen. Bovendien geloven mishandelde kinderen dat ze niet in staat zijn om zelfstandig problemen op te lossen. Gezien zulke overtuigingen, is het een wonder dat veel mishandelde kinderen weigeren om uit te reiken naar familie, leraren of andere volwassenen voor steun in tijden van tegenspoed? Is het verwonderlijk dat mishandelde kinderen zichzelf als onbekwaam zien en dat ze school en relaties opgeven?”[5]

De doorgeslagen focus op schoolresultaten is een moderne ziekte van maatschappijen die van kinderen maximale productiviteit verwachten. De moderne eisen aan kinderen gaan ten koste van hun menselijkheid:

“In Duitsland bleek onlangs uit een onderzoek dat het meest conservatieve onderwijssysteem, namelijk dat in Beieren, tot de beste schoolprestaties leidt. De ‘knuffelpedagogiek’ uit andere deelstaten blijkt juist een laag prestatieniveau tot gevolg te hebben. Desondanks vindt u dat kinderen minder moeten worden gedisciplineerd en meer vrijheid moeten krijgen.

MILLER: Ja, want goede schoolprestaties zijn geen teken van emotionele gezondheid. De Holocaust was een perfect systeem dat functioneerde als een geoliede machine, dankzij de traditionele manier waarop Hitlers helpers zijn opgevoed.”[6]


[1]Elliott Leyton, Sole Survivor: Children Who Murder Their Families (London: John Blake Publishing, 2009), sec. Preface.

[2]Alice Miller, Das Drama des begabten Kindes und die Suche nach dem wahren Selbst (Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 1983), 21.

[3]Alice Miller, Am Anfang war Erziehung (Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 1983), 130.

[4]Guus Kuijer, Het geminachte kind (Amsterdam: Arbeiderspers, 1980), 32.

[5]Martha Farrell Erickson en Byron Egeland, “Child Neglect”, in The APSAC Handbook on Child Maltreatment, bewerkt door John E.B. Myers, 3rd ed. (Los Angeles: SAGE Publications, 2011), 113–14.

[6]Edwin Oden, “Eva’s ontwaken”, Psychologie Magazine, september 2002.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s